Slava, krsno ime, krsna slava

Kratak opis: 

Slava je kompleks ritualnih i socijalnih praksi kojima porodica slavi sveca za kojeg veruje da je njen zaštitnik i davaoc blagostanja. Proslavljanje porodičnog sveca zaštitnika praktikuje većina pravoslavnih hrišćanskih porodica na teritoriji čitave Republike Srbije kao značajan porodični praznik u kojem učestvuju pojedinačne porodice i njihovi gosti – članovi šireg srodstva, susedi, prijatelji i članovi lokalne zajednice.

 

Detaljan opis: 

Proslavljanje sveca zaštitnika se sastoji iz ritualnog prinošenja beskrvne žrtve i gozbe koja se priređuje za rođake, susede i prijatelje. Beskrvna žrtva je hleb i vino i žito (simboli Hristovog tela i krvi, plodnosti i blagostanja). U domu porodice se na dan posvećen svecu kojeg ona slavi tokom obavljanja rituala pali posebno namenjena slavska sveća, čita se molitva Oče naš i obavlja se sečenje slavskog kolača (obavzno ima utisnut simbol IS HS NI KA) tako što se preliva vinom, seče u obliku krsta, zatim se okreće i prelama na četiri dela uz podizanje uvis. Tokom rituala izgovaraju se zahvalnosti svecu i molitve za blagostanje. Ritualno sečenje kolača obavlja domaćin s najstarijim ili najvažnijim gostom („dolibaša“), svojim naslednikom i ostalim članovima porodice. Slavska gozba otpočinje ceremonijalnim ispijanjem vina, jedenjem „koljiva“ i slavskog kolača i izgovaranjem zdravica („zdravica“) i želja za zdravljem, plodnošću i blagostanjem porodice i gostiju, a nastavlja se obedom koji simboliše blagostanje. Slavska gozba obavezno sadrži meso (prase, jagnje ili za vreme posta riba) kao recidiv krvne žrtve. Prilikom pripreme gozbe porodice se u načelu se pridržavaju hrišćanskih kanona u vezi s postom.

Neke porodice slavski kolač nose u crkvu gde se ritualno seče s pravoslavnim sveštenikom ili na dan slave sveštenik dolazi u dom porodice da seče kolač.

U slavskom ritualu posebnu ulogu ima domaćin – najstariji muški član porodice – koji organizuje slavu, preseca kolač i lomi ga s drugim učesnicima rituala, on prvi izgovara molitve za blagostanjem. Važnu ulogu ima i dolibaša koji s domaćinom seče slavski kolač. Kod velikog broja porodica ravnopravnu ulogu prilikom sečenja kolača ima pravoslavni sveštenik, bez obzira da li se kolač seče u crkvi ili u domu porodice.

Važnost žene domaćina vidi se u tome što ona sama priprema slavski kolač (jedan ili više njih) i tada ona iskazuje svoju veštinu pravljenjem simbola od testa i bogatim ukrašavanjem kolača. Žene imaju važnu ulogu i u prenošenju i očuvanju ove tradicije jer su one nosioci znanja o izvođenju rituala – poznaju strukturu i hronologiju rituala i nosioci su narodnih zananja o značenju i svrsi pojedinih elemenata rituala – i usmenim putem prenose to znanje na mlađe članove porodice kao sastavni deo porodičnog vaspitanja.
Posebnu ulogu u obavljanju slavskog rituala i tokom svečane gozbe može da ima i „zdravičar“, gost koji je vičan sastavljanju i izgovaranju zdravica – ritualnih verbalnih formula kojima se priziva blagostanje porodice.

U domenu religijskog mišljenja porodična slava ima ulogu da porodici religijskim putem obezbedi komunikaciju sa svecem zaštinikom i da joj kroz tu komunikaciju obezbedi izvesnu i blagorodnu budućnost.U okviru kulture društvenih odnosa slavska gozba, kao neizostavni deo ukupnog slavskog ceremonijala i kao vid profanog okvira za ritualnu žrtvu, ima funkcionalnost u regulisanju interpersonalnih i međugrupnih socijalnih relacijafunkcionalnost koja se zasniva na manje-više strogom reciprocitetu gostoprimstava. Slavska gozba se dešava u svetom vremenu i prostoru u kom održavanje postojećih i uspostavljanje novih društvenih veza ima posebnu „sakralnu težinu“ koja tim odnosima obezbeđuje dugotrajnost. Društvene veze potvrđene i ciklično obnavljane u svetosti slavskog ceremonijala koriste se kao društveni oslonac u raznim socijalnim i ekonomskim situacijama i socijalnim prostorima. Proslavljanje sveca zaštitnika porodici obezbeđuje neophodan integritet u okviru zajednice i integraciju u širu zajednicu.

Proslavljanje sveca zaštitnika je karakteristično za pravoslavne hrišćanske porodice i u multietničkim i multikonfesionalnim oblastima kroz učešće u slavskoj gozbi igra važnu ulogu u uspostavljanju i održavanju interetničkog i interkulturnog dijaloga.

Srbi prepoznaju slavu kao način iskazivanja etničkog identiteta i oni su nosioci ove tradicije, ali proslavljanje porodičnog sveca zaštitnika praktikuju pravoslavne hrišćanske porodice i drugih etničkih zajednica u Srbiji.

Fotografski materijal: 
Datum: 
08.12.2015.